آشنایی مقدماتی با دانش پیچیدگی؛ از مبانی نظری تا کاربردها

جهان امروز دیگر با مسائل ساده و تک‌علتی اداره نمی‌شود. بسیاری از مهم‌ترین چالش‌هایی که هر روز با آن‌ها روبه‌رو هستیم، از بحران آب و محیط زیست گرفته تا حکمرانی، اقتصاد، رسانه، شبکه‌های اجتماعی، شهر، روابط انسانی و حتی گسترش هوش مصنوعی، مسائلی نیستند که بتوان آن‌ها را با یک علت یا یک راه‌حل توضیح داد. این‌ها پدیده‌هایی هستند که از تعامل هم‌زمان ده‌ها و گاه هزاران عامل به وجود می‌آیند و رفتارشان اغلب غیرقابل پیش‌بینی، پویا و شبکه‌ای است.

دانش پیچیدگی دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود؛ از این پرسش که چگونه از دل تعامل اجزای بسیار، الگوهای بزرگ‌تر شکل می‌گیرند؟ چگونه تصمیم‌های کوچک می‌توانند پیامدهای بزرگ ایجاد کنند؟ چرا گاهی یک تغییر جزئی، کل یک سیستم را دگرگون می‌کند و گاهی بزرگ‌ترین مداخلات تقریباً هیچ اثری ندارند؟

پیچیدگی بیش از آنکه یک رشتهٔ مستقل باشد، یک شیوهٔ دیدن جهان است. نگاهی که می‌کوشد به جای مطالعهٔ جداگانهٔ اجزا، روابط میان اجزا، بازخوردها، شبکه‌ها، پویایی‌ها و رفتار کل سیستم را ببیند. این نگاه نه جایگزین دانش‌های تخصصی، بلکه مکمل آن‌هاست؛ زیرا بسیاری از خطاهای ما زمانی رخ می‌دهد که هر حوزه تنها از زاویهٔ تخصص خود به مسئله نگاه می‌کند و تصویر بزرگ‌تر را از دست می‌دهد.

به گمان من، بخش مهمی از مشکلات امروز ما نیز ریشه در همین نگاه‌های بخشی و تک‌بعدی دارد. مسئلهٔ آب را نمی‌توان فقط مسئلهٔ مهندسی دانست؛ محیط زیست فقط موضوع زیست‌شناسی نیست؛ حکمرانی فقط علم سیاست نیست؛ و شبکه‌های اجتماعی صرفاً فناوری نیستند. هر کدام از این حوزه‌ها مجموعه‌ای از سیستم‌های درهم‌تنیده‌اند که فهم آن‌ها نیازمند نگاهی فرابخشی است.

دانش پیچیدگی طی چند دههٔ اخیر به یکی از مهم‌ترین جریان‌های علمی جهان تبدیل شده است. ریشه‌های آن را می‌توان در ترمودینامیک، نظریهٔ سیستم‌ها، نظریهٔ آشوب، اطلاعات، زیست‌شناسی تکاملی، ریاضیات، علوم شناختی و علوم شبکه دنبال کرد. اما امروز کاربردهای آن بسیار فراتر از فیزیک و ریاضیات رفته و تقریباً همهٔ علوم انسانی، اجتماعی و طبیعی را تحت تأثیر قرار داده است.

هدف این مجموعه، تربیت متخصص پیچیدگی نیست. متخصص شدن در این حوزه سال‌ها مطالعهٔ تمام‌وقت می‌خواهد و هنوز هم این دانش در حال گسترش و تغییر است. هدف ما آشنایی با زبان، مفاهیم و بینشی است که پیچیدگی در اختیار ما می‌گذارد؛ بینشی که کمک می‌کند جهان را کمتر خطی و بیشتر سیستمی ببینیم.

در این چهار جلسه تلاش می‌کنیم تصویری اجمالی از این حوزه به دست آوریم: ببینیم دانش پیچیدگی چیست، چگونه شکل گرفته، مهم‌ترین مفاهیم آن کدام‌اند، امروز در چه جایگاهی قرار دارد، چه کاربردهایی در مسائل اجتماعی، محیط زیست، حکمرانی، رسانه و زندگی روزمره پیدا کرده است، و مهم‌تر از همه، چگونه می‌تواند شیوهٔ اندیشیدن ما را تغییر دهد.

اگر پس از این چهار جلسه تنها یک اتفاق بیفتد، آن اتفاق این خواهد بود که هنگام مواجهه با مسائل پیچیده، پیش از آنکه به دنبال پاسخ‌های ساده و فوری باشیم، ابتدا خودِ سیستم، روابط، بازخوردها و الگوهای پنهان آن را ببینیم. شاید مهم‌ترین دستاورد دانش پیچیدگی، تغییر پاسخ‌های ما نباشد؛ بلکه تغییر نوع پرسش‌هایی باشد که از جهان می‌پرسیم.

مدت دوره: چهار جلسه، هر جلسه ۴۵ دقیقه

زمان برگزاری: دوشنبه‌ها ساعت ۱۶

شیوه برگزاری: حضوری و مجازی

شرط تشکیل کلاس: تکمیل حدنصاب ۱۰ نفر

ظرفیت: محدود

حداقل هزینه ثبت نام :

· هزینه شرکت در هر جلسه: ۱۰۰ هزار تومان

· هزینه کل دوره: ۴۰۰ هزار تومان

شرکت کنندگان می توانند رقم بیشتری را به عنوان کمک به برگزاری جلسات پرداخت کنند. کسانی که برای برگزاری دوره خدماتی مثل فیلم برداری ، عکس برداری و ... انجام دهند از پرداخت هزینه دوره معاف می شوند.

**مزایای حضور کامل

**

به شرکت‌کنندگانی که کل دوره را بدون غیبت شرکت کنند، گواهی حضور اعطا می‌شود و ۴۰۰ هزار تومان هزینه عودت داده می‌شود. ( عودت هزینه صرفا مربوط به شرکت کنندگان دوره به صورت حضوری است )

معرفی کوتاه دوره

دانش پیچیدگی حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که به مطالعه سیستم‌هایی می‌پردازد که رفتار آن‌ها را نمی‌توان صرفاً با شناخت اجزا و بررسی جداگانه آن‌ها توضیح داد. در این دوره، با رویکردی مقدماتی و مفهومی، خاستگاه‌های علمی، مفاهیم بنیادین و برخی کاربردهای این دانش در مطالعه پدیده‌های طبیعی و اجتماعی معرفی می‌شود.

سرفصل‌های دوره

1. دانش پیچیدگی چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

خاستگاه‌های علمی، رویکرد میان‌رشته‌ای، تقلیل‌گرایی و محدودیت‌های آن، سیستم، تعامل، غیرخطی‌بودن و مفهوم ظهور

1. تعامل، ظهور و خودسازماندهی

شکل‌گیری رفتارها و الگوهای کلان از تعامل اجزا، خودسازماندهی، بازخورد و سازگاری

1. چگونه سیستم‌های پیچیده را مطالعه می‌کنیم؟

شبکه‌ها، نظریه آشوب، محدودیت‌های پیش‌بینی، فرکتال‌ها، مقیاس‌پذیری و گذارهای ناگهانی

1. کاربرد دانش پیچیدگی در مطالعه حیات و جامعه

سیستم‌های پیچیده سازگار، تکامل، رفتار جمعی، مدل‌سازی عامل‌بنیان و کاربردها در مطالعه شهر، جامعه و مسائل محیط‌زیستی

ثبت‌نام

علاقه‌مندان برای ثبت‌نام و کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند با شماره زیر تماس بگیرند:

۰۹۱۹۷۱۵۹۰۲۱

ظرفیت محدود است و تشکیل کلاس منوط به تکمیل حدنصاب ۱۰ نفر خواهد بود.